I NAM SUNG’U HI HITOBANG BEHSEH DINGIN KANA GELPOI!

“Akoijouse hi nam ngailu cheh ihiuvin, nangin na ngailupoi kitile koima anomlou kiumlouhel ding ahi” (David J. Haokip, 2025).

Lekhabu, Rev. Dr. T. Lunkim Kimatna thu tia kisun hi ka neo lai kitile ana kimat kum 2006 chun chapangcha kana hin pol gup (class vi) simlai kana hie. Hiche Lekhabu hi nikhat ka palen (ka penna pa, a upa) Lamka langa achea ahin poh a thingkuong sunga akoilut chu kana mu in ipi thu kisun a ipi kisei ahichu ka ngaituona a ana umpon, chule Rev. Dr. T. Lunkim hi houna tong le Bible eipao a ana ledohpa tikalval imacha ama thu kana hepha pon ahi.

Phat le nikho ahung chaltoh kilhon in keijong pol viii kahin simtan ahi. Ka themjilna mun Haokhomang Memorial English School (HMES), Tuilaphai vangkho, kumlhun farewell jan in School Hostel, ECA Church campus mun a video show ana kibol in, “Mirror of the Kuki Nation”, Pu Letkholun in ana bol Kuki le Naga Gallai thusim chu kana vet utoh kilhon in Pu Letkholun chu kana ngaisang lheh in ahi. Chutima bang chun Pu Rev. Dr. T. Lunkim jong hou lhacha ahitoh kilhon a gam le nam a ding pan ana lah ho, gam le nam thu khohsah khat hina jal chun koi ahi kahin hedoh in kana ngaisang lheh kit in ahi.

Tu chung Manipur Boina hung kipat masang chet April lha vel chun ka research boltoh kisai a fieldwork ka kalsonna a vangphat umtah in Pu Rev. Dr. T. Lunkim toh jong phaipi sunga anatohna mun KCC HQ office mun a kana kimuto lhon in ahi. Dahkal ni lang ka kihoulim jou lhon in alekha koiho ka vele in ahile Pu Letkholun in ana mat chungchanga lekhabu neocha chu kahin mudoh in ama phalpehna in kahin kilah in ahi.

Lekhabu neocha thugil lagil kisutna simchai pei jeng dinga ka lekhasimna dokhang chunga ka koi chu simman louhel in hiti chun kana umsah jingin ahi.

Tulaitah ka umna Bangalore tuolpi kum dang toh banglou a adap lheh toh kilhonin, ka dam thimlou toh ahile lekha jong simlou in ka lupna chunga ponnoi a ka kijam nilhum in nam sunga thilsoh le KSO Bangalore lamkai khat hina a ka thilto le nam khankho gelpum in khojin lamcha heman louhel in phat kana um in ahi.

Imut phat ahitoh kilhon in text message le phone call a loite phabep toh ka kijahto jouvin Bangalore a kon, in langa Jesu Christa Pen Kipapi dinga kigong loile paiteho kigot dan ho gelpum in kana kilhim imun ahi. Phat chomkhat jou in photlot changin ka hung kinkhang vangvei in tuni jingkah lam nidan 2.30 vel in ka kithou doh in thah imut thei ta lou in ka umlo tan ahi.

Imut kitdingla alahlo jeh chun laptop a lekha simsangin katin dokhang chunga lekhabu ho chu ipi pen sim theipen um em tia kavet le a ahile Pu T. Lunkim kimatna chungchang kisutna lekhabu chu ka hin mudoh in ahi. Hitichun tuilum don toh tho in lekhabu chu ka sim in ahile kana simchai man lam kana hedoh pon ahi. Pu Letkholun in Pu T. Lunkim anamatna ajeh ijat ham khat lah a chun apipen a hetthei chu: (a) KLA/KLO – Govt. of India (GoI) ceasefire kinoptona a pan nasatah ala in chule sum jong dangka 9 lakhs aladoh e tia ana ngoh ahi. Hinlah hiche thu kholtoh dinga nganse Fact Finding Committee ho a kon Rev. Dr. T. Lunkim anatlou dan le thuchang khatcha jong Pu T. Lunkim a kon imacha aumlou dan ahin kholdoh un ahi. Chule KLA/KLO – GoI toh hilou in Security Forces hotoh joh ahi; (b) Pu T. Lunkim hi Pathen lhacha ahina ban a nam thu jong aseije tia ana ngoh ahi.

Pu T. Lunkim alam lou a kimatna le Pu Letkholun pansahna le mochanna ho sang chun lamkaipu kimat sunga Lekha Thot ho kisun ka sim chun thil tampi eigeldoh sah in ahi. Hiche lekhat thot holah a chun kukiforum kiti yahoo a kon message kithotto le kidonbut ho chu sim thanop aum lheh in ahi. Hiche kukiforum kiti hi gamdanga um ho kijahmatna le gam le nam dopsangna dinga ana kiphutdoh Kuki International Forum (KIF) kiti chu ahi.

Kukiforum a kihoulimna hoa kon hetdoh thei chu I nampiu boidan le chehchao tah a ana kilamkai, aching athem jong jana kipelou chule doh le tun a jong ana kineilou, hou lamkai le lhacha ho jong jana ana kipelou, phung le chang min a thingnoi ana kiphutdoh a sum le pai holna thei bep a ana kineijing, kihoutohna umlou a anom papan thingnoi ana phudoh tiho hetdoh thei in aum in ahi.

Chule thingnoi lamkai hon ‘hem le thal’ mangcha a jalhang lamkai, hou lhachaho, chule phungpi lamkai le housaho hunam a ana thunun uva aching athem le thutah chepiho ana suhthip dan hou kichehtah in akihethei in ahi. Hitobang tah a asuh sah umtheilou chehchao tah a ihung kilamkai uva thingnoi hon jong nam politics ahiding doltah a chepi sanga electoral politics a kitangden a nampi kong ahintol u hi nampi vangsetna khat ahijong mudoh thei in aum in ahi.

I nam khankho chedan kum ijat ham khat chetasa ho inungvet a ahile tu dinmun a ichan hou le ithilto houhi ahiding mong khat in aum in ahi.

I nam dinmun u, tu le phat chesa, hitobang behseh dinga hi ana gellou jong kium tei ding hi ka tahsan e. Jalhang kilamkaina le nam politics a ana kipejing hon vang ihetthem val uva ahidinga lom tia igelda lou meithei u ahi. Koima vang acham kim le alhingsel kium lou ahin, eiho kiu hilou jatdang nam dangho jong aboilou koima umlou ahi. Hinlah eihote hi khankho a chekhom jing jong leuhen vannoi leiset kilhaitetna nam politics a dokhang khat kineithei lou chule atum tum a eiho kah a kimit thipna le kisotlhahto hin maban nam khankho meipi ajin sah lheh in ahi.

Hijeh chun koi hile amasa pen a eima chang cheh kikhol a ilungput, ikhohai dan le ichonchan hi koima seipeh ngailou a eima cheh ikisem phat uva thingna nouthah banga lungput ineilou laisiuva jatdang le nam dangte chotpha le musit a ium uva kithou doh theilou a nam elbai ihijing dingu ahi.


4 responses to “I NAM SUNG’U HI HITOBANG BEHSEH DINGIN KANA GELPOI!”

Leave a reply to L Tongminlun Mate Cancel reply